ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
325
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
اشرف و نيريز فارس و طهران و غيره شاگرد او بودهاند ، و أزهد أهل زمان خود بود كه در مدت چهل سال صبح نكرد مگر به حال روزه ، و هماره بأقل ما يقنع قناعت مىنمود و هيچوقت بمجلس حكام نرفت مگر يك شب كه براى مباحثهء با مير على محمد باب بمجلس منوچهر خان معتمد الدوله رفت ، با اينكه حكام بتشرف در منزل او تبرك مىجستند ، و مدت سى و دو سال در مسجد شاه اصفهان امامت نمود ، و در شب جمعه چهاردهم ماه رجب الفرد سنه هزار و دويست و هفتاد و دو ، بشش ساعت پس از تحويل آفتاب بحمل وفات كرد ، انتهى مختصرا . و در أطراف اين كلمات بعضى توضيحات بايد داده شود : 1 - اينكه وفات ملا اسماعيل خاجوئى چنان كه در ( 1282 ) بيايد در سنه 1173 بوده و او 34 سال بعد از وفات ملا اسماعيل متولد شده و نتواند شاگرد او باشد ، بلكه شاگردى او نسبت بملا محراب هم كه در سنه 1217 وفات كرده و صاحب عنوان در آن وقت دهساله بوده قدرى قابل ترديد است . 2 - امامت او مدت 32 سال در مسجد شاه از اين است كه نيز طبق شجرهنامه وى برادرى داشته بنام مير محمد صالح 31 كه او پس از وفات پدرش دو سال در مسجد شاه امامت نموده و در سنه 1240 وفات كرده ، و بعد از آن صاحب عنوان تا حين وفات در آن امامت داشته . 3 - اينكه چنانكه در ( ج 1 ص 132 ش 74 ) در أحوال جدش آقا ميرزا أبو القاسم مدرس نوشتيم ، در شجرهنامه وفات او و فرزندش ميرزا محمد رضا و فرزندش مير محمد صادق صاحب عنوان هريك را بشش ساعت بعد از تحويل شمس بحمل ذكر كرده ، و آنجا نوشتيم كه اين تطبيق دربارهء آقا ميرزا أبو القاسم غلط است كه وفات او مطابق سنبله يا ميزان بوده و دربارهء دو نفر ديگر تقريبا درست مىآيد . اكنون اينجا گوئيم كه تحويل آفتاب بحمل در سال 1272 كه سال وفات صاحب عنوان بوده ، طبق مرقومات « ناسخ التواريخ ، جلد قاجاريه : 674 » در روز 5 شنبه 13 رجب 6 ساعت و 54 دقيقه از روز برآمده بوده و يك ساعت از غروب گذشته شب جمعه چهاردهم درست شش ساعت بعد از تحويل مىشده ، و در سال 1238 در أحوال ميرزا محمد رضا هم مىنويسيم كه دربارهء او هم اين تطبيق درست خواهد آمد . 4 - اينكه وى كتابى دارد بنام « كشف الحق » در أحوال حضرت حجت ( ع ) كه